SUM - Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Śląski Uniwersytet Medyczny podpisał dziś z Kopalnią Soli „Wieliczka” umowę dotyczącą rehabilitacji pulmonologicznej chorych. Chodzi o pacjentów ze schorzeniami inne niż choroby obturacyjne płuc, w warunkach subterraneoterapii, jakie właśnie zapewnia „Wieliczka”. Naukowcy ŚUM będą porównywać skuteczność rehabilitacji ambulatoryjnej z tą, która odbywać się będzie ponad 135 metrów po ziemią!

- Rehabilitacja pulmonologiczna jest udowodnionym, w oparciu o wiarygodne dowody naukowe, postępowaniem lekarskim u chorych z POChP. Stwierdzono, że trening wytrzymałościowy u tych chorych, będący głównym elementem programu rehabilitacji pulmonologicznej, poprawia zdolność wysiłkową, sprawność funkcjonalną, obniża duszność i poprawia jakość życia – mówi autor badania prof. Dariusz Jastrzębski z Katedry i Kliniki Chorób Płuc i Gruźlicy w Szpitalu Klinicznym ŚUM im. prof. Stanisława Szyszko w Zabrzu.

Ponieważ u chorych z ze zmianami innymi niż choroby obturacyjne płuc obniżona jest także tolerancja wysiłkowa i sprawność funkcjonalna, chorzy skarżą się na duszność oraz mają obniżoną jakość życia, wysunięto hipotezę, iż trening wytrzymałościowy w warunkach jakie zapewnia kopalnia soli, może być użyteczny w poprawie codziennej aktywności życiowej w tej grupie chorych. Do tej pory ukazało się kilka prac opisujących wyniki randomizowanych badań, które wykazały, że rehabilitacja pulmonologiczna u chorych ze zmianami śródmiąższowymi płuc zmniejsza duszność oraz poprawia jakość życia.

XXI wiek charakteryzuje się wprowadzaniem do powszechnego stosowania nowych metod terapeutycznych, w tym również naturalnych metod leczenia. - Subterraneoterapia jest uzupełniającą metodą leczenia farmakologicznego, należącą do balneologii i medycyny fizykalnej. Zajmuje się wykorzystaniem w celach leczniczych właściwości mikroklimatu, który istnieje w podziemnych komorach solnych. Metoda ta, stosowna powszechnie w połowie XX wieku w Europie, obecnie przeżywa swój renesans. Nie opracowano jednak dotychczas zaleceń określających możliwości jej stosowania w chorobach płuc, poza schorzeniami obturacyjnymi – wyjaśnia prof. Szymon Skoczyński, kierownik zabrzańskiej Kliniki ŚUM.

Rektor ŚUM prof. Tomasz Szczepański oraz prezes KSW Barbara Zięba - Godula nie kryli zadowolenia z podjętej współpracy. Co ciekawe poza Polską, rehabilitacja ta stosowana jest w Niemczech, Austrii, Rumunii, Republice Czeskiej i Słowacji. - Kopalnia Soli „Wieliczka” jest unikatowym miejscem na świecie – powiedział rektor ŚUM. – To u nas istnieje możliwość stosowania subterraneoterapii w naturalnych komorach, pozostałych po wydobyciu soli – wyjaśniła prezes Zięba – Godula.

Udowodniono korzystny wpływ mikroklimatu panującego w komorach solnych na przewlekłe choroby układu oddechowego, szczególnie w nawracających infekcjach górnych i dolnych dróg oddechowych, zapaleniach krtani, gardła, astmie oskrzelowej, POChP, rozstrzeniach oskrzeli i zapaleniu płuc

- Kluczowym czynnikiem w mechanizmie terapeutycznym jest możliwość oddychania i inhalacji powietrza o unikatowych właściwościach fizycznych i biologicznych w trakcie różnych aktywności fizycznych. W komorach solnych Kopalni „Wieliczka” powietrze jest wolne od zanieczyszczeń zewnętrznych (średnie stężenie pyłu drobnocząstecznowego respirabilnego PM4 wynosi średnio 7mg/m3, a poziom bioaerozolu (pyłku roślin, zarodników grzybów i bakterii) utrzymuje się na stabilnym, bardzo niskim poziomie (mniej niż 500 bakterii/m3; pojedyncze spory grzybowe/m3 ). Mikroklimat podziemnych komór solnych charakteryzuje relatywnie wysoka wilgotność względna (60-75%), stabilna temperatura (12,9 do 14,5 ºC) oraz wysokie stężenie składników mineralnych (3,0-10,0 mg/m3), w których składzie dominuje chlorek sodu, obecne są także jony magnezu, wapna i potasu. Pozytywne znaczenie ma także m.in.: zwiększone ciśnienie parcjalne tlenu, ujemna jonizacja powietrza, brak promieniowania elektromagnetycznego oraz sprzyjające warunki akustyczne. - Naturalna solanka, która jest sosowana w aerozoloterapii pochodzi ze źródła wodnego Kopalni Soli „Wieliczka”, które znajduje się na głębokości 225 metrów. Jest to bogato zmineralizowana woda chlorkowo-sodowa. Posiada certyfikat potwierdzający jej lecznicze właściwości, wydany przez Narodowy Instytut Zdrowia w Poznaniu – mówi dr n. o zdrowiu Magdalena Kostrzon, zastępca dyrektora ds. badań i rozwoju w Kopalni Soli „ Wieliczka”.

Ten sposób terapii ma także swoje przeciwskazania jak: nadczynność tarczycy, gruźlica płuc, padaczka, zawroty głowy, niestabilna choroba wieńcowa lub rak płuc, i wymagają konsultacji specjalisty.

- W komorach solnych Kopalni Wieliczka powietrze atmosferyczne wolne jest od zanieczyszczeń związanych z ruchem komunikacyjnym i niską emisją, stwierdza się również niskie stężenie zanieczyszczeń biologicznych (zarodniki grzybów, bakterie), a wilgotne środowisko, związane z obecnością solanki, w znacznym stopniu ogranicza występowanie pozostałych związków (O3, NO2). Stąd koncepcja prowadzenia programu rehabilitacji oddechowej, której głównym elementem jest trening wytrzymałościowy w warunkach subterraneoterapii – ocenia prof. Jastrzębski.

Szczegóły badań

Wszyscy uczestnicy badań, których ŚUM już rekrutuje, będą realizować ten sam indywidualny model rehabilitacji, który będzie składał się z części diagnostycznej - obejmującej ocenę czynności płuc, tolerancji wysiłkowej, oceny duszności, kaszlu, jakości życia oraz oceny funkcjonalnej. Program rehabilitacji będzie się składać ze standardowego programu rehabilitacji, realizowanego aktualnie w ośrodkach rehabilitacji pulmonologicznej. Zostanie on poszerzony o dodatkowe interwencje fizjoterapeutyczne dobrane indywidulanie dla poszczególnych chorych zależnie od ich stanu funkcjonalnego. Będą to techniki terapii manualnej tkanek miękkich, ćwiczenia z drążkiem wibracyjnym oraz wybrane elementy treningu stabilizacyjnego, w tym na niestabilnym podłożu. Dobór technik fizjoterapeutycznych będzie realizowany przez doświadczonego specjalistę fizjoterapii we współpracy ze specjalistą rehabilitacji medycznej i pulmonologii. Rehabilitacja będzie realizowana w warunkach stacjonarnych na Oddziale Rehabilitacji Pulmonologicznej oraz w warunkach subterraneoterapii. Ocena funkcjonalna będzie realizowana w warunkach jak wyżej oraz w wysokospecjalistyczny laboratorium analizy ruchu i postawy.

Program trwający 3 tygodnie, składa się z ćwiczeń leczniczych, zajęć edukacyjnych oraz relaksacyjnych, prowadzonych codziennie w warunkach subterraneoterapii (Wieliczka) i Pododdziału Rehabilitacyjnego Kliniki Chorób Płuc w Zabrzu. Planuje się realizację intensywnego programu, trwającego codziennie 3 godziny, pod kierunkiem fizjoterapeuty i nadzorem lekarza realizującego program, z pomocą przeszkolonej pielęgniarki oraz psychologa klinicznego. Każdą sesję będzie rozpoczynać rozgrzewka trwająca 5 – 10 min, składająca się z ćwiczeń ogólnorozwojowych, rozciągających i oddechowych.

Główną część sesji treningowych stanowi 30 minutowy trening interwałowy prowadzony na cykloergometrze. Program rozpocznie sesja 3 min treningu wytrzymałościowego zakończona 1 min odpoczynku. Trening wytrzymałościowy będzie składał się z 5 sesji interwałowych (3 minut wysiłku i 1 minuta odpoczynku). Stopniowo, w miarę tolerancji wysiłku, przewiduje się wydłużenie części wysiłkowej interwału do 4, a następnie 5 minut. W trakcie treningu monitorowana będzie pulsoksymetrem saturacja krwi i częstość akcji serca oraz duszność. Intensywność treningu będzie programowana na podstawie częstości akcji serca, tzn. wysiłek w trakcie treningu planuje się utrzymywać w granicach 50-60% maksymalnej częstości akcji serca zmierzonej w trakcie testu 6 MWT. Ponadto w czasie pierwszych sesji treningowych obciążenia pracą będą tak dobierane, by nie powodować duszności >5 w 10 stopniowej skali Borga.

Rekrutacja pacjentów do badania

Pacjenci ze zmianami innymi niż choroby obturacyjne płuc, w stabilnym okresie choroby, w wieku co najmniej 18 lat i nie więcej niż 80 lat, będą rekrutowani do badania przez zespół lekarzy doświadczonych w programach rehabilitacji oddechowej.

Rehabilitacja będzie się odbywała naprzemiennie (badanie typu „cross-over”) w Pododdziale Rehabilitacji Oddechowej Kliniki Chorób Płuc i Gruźlicy w Zabrzu oraz w Uzdrowisku - Kopalni Soli „Wieliczka” na głębokości 135 m pod ziemią. Badanie będzie wieloośrodkowe, a rekrutacja do badania będzie odbywała się w 3 ośrodkach akademickich. (Śląski Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, Uniwersytet Medyczny w Łodzi.

Kryteria włączenia

rozpoznanie choroby płuc ze zmianami innymi niż choroby obturacyjne
stabilny okres choroby bez infekcji / zaostrzeń w ciągu ostatnich 4 tygodni
dystans w teście 6 min marszu co najmniej 450 m(kobiety >350m)
udzielenie pisemnej zgody na udział w badaniu

Ośrodki i uczestnicy biorący udział w badaniu:

1/ Katedra i Klinika Chorób Płuc i Gruźlicy SUM w Zabrzu, ul. Koziołka 1 /253 m npm/

Prof. dr hab. n. med. Dariusz Jastrzębski: opracowanie projektu, rekrutacja pacjentów, nadzór merytoryczny
Prof. dr hab. med. Szymon Skoczyński: nadzór merytoryczny, rekrutacja pacjentów,
dr n. med. Sabina Kostorz-Nosal: realizacja projektu, opracowanie materiału naukowego, pisanie prac
mgr psychologii Anna Chudyba – nadzór nad częścią „psychologiczną” projektu (doktorat)
lekarz medycyny Aleksandra Odo – realizacja części badawczej, opracowanie materiału pisanie artykułów (doktorat)
lekarz medycyny Bartłomiej Milenkiewicz – realizacja części badawczej, opracowanie materiałów i pisanie artykułów (doktorat)
lekarz medycyny Kacper Lipiński - realizacja części badawczej, opracowanie materiałów i pisanie artykułów (doktorat)

2/ Katedra i Klinika Rehabilitacji SUM, Katowice-Ochojec, ul. Ziołowa 45-47

Dr hab. n. med. Jacek Durmała: nadzór merytoryczny nad programem rehabilitacji,
mgr fizjoterapii Joanna Szołtysek: prowadzenie fizjoterapii , zbieranie materiału badawczego, pisanie prac (doktorat)

3/ Zakład Balneoklimatologii i Odnowy Biologicznej SUM, Katowice-Ligota, ul. Medyków 12