Zespół doświadczonych badaczy i dydaktyków będących lekarzami, pielęgniarkami, historykami, filozofami, pedagogami, socjologami, psychologami i ekonomistami prowadzi w Ligocie wykłady i seminaria dla studentów pierwszego roku kierunku lekarskiego z przedmiotu pod nazwą ustaloną z wydziałem zabrzańskim: Profesjonalizm i humanizm w medycynie.
Zakład Antropologii Lekarskiej Wydziału Nauk Medycznych w Katowicach powstał 1 lipca 2025. Równoległe na zabrskim Wydziale Nauk Medycznych stworzono podobną jednostkę. Pierwsze starania o stworzenie zakładu łączącego badania i dydaktykę z zakresu nauk medycznych, których zasadnicza metodyka jest metodyką nauk społecznych i humanistycznych, miały miejsce w naszej uczelni na początku XXI wieku i podejmowane były przez prof. Halinę Kulik, dr Marię Kempę oraz dra Marcina Leśniewskiego. Następną próbę podjął dr Marcin Leśniewski przed kilkoma laty. Po wielu rozmowach i ustaleniach z ówczesnym dziekanem WNM w Katowicach prof. Janem Zejdą oraz obecnym dziekanem prof. Tomaszem Francuzem, a także z panią dziekan WNM w Zabrzu prof. Alicją Grzanką, przy ich wydatnym wsparciu i pomocy, udało się stworzyć koncepcję jednostki prowadzącej badania naukowe i nauczanie przedmiotów z szeroko rozumianego katalogu dziedzin antropologii lekarskiej. Są to: historia i filozofia medycyny ze szczególnym uwzględnieniem historii myśli lekarskiej oraz etyki lekarskiej, socjologia medycyny, psychologia lekarska, pedagogika medyczna, ekonomia medycyny, polityka zdrowotna oraz sumująca wszystkie powyższe - komunikacja w ochronie zdrowia. Rektor SUM prof. Tomasz Szczepański wraz z prorektorem prof. Jerzym Stojką ze zrozumieniem przyjęli koncepcję stworzenia odpowiedniej jednostki, znajdując w Ligocie tymczasowy lokal na jej działalności. 16 października 2025 uroczystą inauguracją działalności Zakładu Antropologii Lekarskiej ŚUM był spektakl na scenie Teatru Śląskiego pt. Don Kichot, którego akcja ma miejsce w wyimaginowanym szpitalu geriatrycznym. W spektaklu wyreżyserowanym przez Jakuba Roszkowskiego przy scenariuszowej i reżyserskiej współpracy dra Marcina Leśniewskiego wzięli udział liczni zaproszeni goście oraz pracownicy nowo utworzonego zakładu.
Zespół doświadczonych badaczy i dydaktyków będących lekarzami, pielęgniarkami, historykami, filozofami, pedagogami, socjologami, psychologami i ekonomistami prowadzi w Ligocie wykłady i seminaria dla studentów pierwszego roku kierunku lekarskiego z przedmiotu pod nazwą ustaloną z wydziałem zabrzańskim: Profesjonalizm i humanizm w medycynie. Są to zajęcia z antropologii lekarskiej, czyli dziedziny, która przy zachowaniu świadomości najważniejszych determinant matematyczno-przyrodniczych, pokazuje przyszłym lekarzom ich pacjentów w kontekstach innych niż przyrodnicze. Przedstawiamy uwarunkowania ideowe, psychologiczne, socjologiczne oraz ekonomiczne wpływające na naszych pacjentów, ich zdrowie i chorobę. Zasadniczym celem zarówno dydaktyki jak i działalności badawczej zespołu pracowników Zakładu Antropologii Lekarskiej jest namysł i refleksja nad pacjentem traktowanym całościowo, w myśl koncepcji medycyny holistycznej. Staramy się możliwie najbardziej zbliżyć przestawiane studentom treści do rzeczywistości codziennej praktyki lekarskiej. W Zakładzie Antropologii Lekarskiej udało się zgromadzić naukowców-dydaktyków będących praktykującymi lekarzami, pielęgniarkami, psychologami czy pedagogami, co zapewnia prowadzenie badań i zajęć dydaktycznych bez oderwania od realiów polskiej medycyny z zachowaniem absolutnego minimum treści czysto teoretycznych. Uzupełnieniem zajęć dydaktycznych z antropologii lekarskiej są przygotowane propozycje dotyczące zajęć fakultatywnych z obszaru komunikacji medialnej oraz polityki zdrowotnej państwa, co może dać naszym studentom kompletny ogląd kontekstów poza przyrodniczych medycyny.
Od roku akademickiego 2025/2026 rozpoczęliśmy zajęcia praktyczne dla studentów II roku kierunku lekarskiego, dotyczące komunikacji w medycynie, których podbudowę stanowi dydaktyka antropologiczna z roku pierwszego. Zespół Zakładu Antropologii Lekarskiej przez kilkanaście miesięcy przygotowywał koncepcję praktycznego nauczania komunikacji w medycynie poprzez stworzenie ram metodycznych i kontentu merytorycznego przedmiotu. Seminaria będą odbywać się w ligockim Centrum Dydaktyki i Symulacji Medycznej z wykorzystaniem kamer oraz pomieszczeń debriefingu, w których prowadzący mogą omawiać ze studentami nagrane wcześniej sceny, będące dramami odbywającymi się wg stworzonych scenariuszy. Część pracowników Zakładu Antropologii Lekarskiej ma przygotowanie trenerskie, reżyserskie i teatralne, co daje gwarancje poprawności metodycznej zaplanowanych scen. Przygotowaliśmy 50 scenariuszy symulujących sytuacje komunikacyjne pomiędzy lekarzem i pacjentem, między lekarzem i innymi członkami zespołów medycznych oraz pomiędzy lekarzem i pracownikami szarej strefy jednostek ochrony zdrowia. Jako praktykujący profesjonaliści skupiliśmy się na komunikacyjnych problemach pacjentów jak i lekarzy, spoglądając oczyma osób pracujących na co dzień z pacjentami i równocześnie sami pacjentami bywający. Swoje koncepcje udało nam się przetestować w praktyce, dzięki zaproszeniu prof. Kamila Barańskiego, na warsztatach i zawodach uczelnianych oraz ogólnopolskich organizowanych w CDISM. Przygotowujemy również stacje egzaminacyjne z komunikacji medycznej na egzaminy OSCE (Objective Structured Clinical Examination), w których będziemy brać udział w roku akademickim 2026/2027. We wrześniu 2025 Zespół Zakładu Antropologii Lekarskiej brał czynny udział w konferencji CDiSM w Katowicach poświęconej roli symulacji medycznej w dydaktyce, prowadząc warsztaty i wykłady.
Zakład Antropologii Lekarskiej odpowiada za 60 godzin dydaktycznych komunikacji medycznej. Pozostałe 60 godzin ze 120 w całym programie nauczania, realizowane jest przez lekarzy na zajęciach klinicznych interny, pediatrii, chirurgii i ginekologii.
Paradygmatem zasadniczym w badaniach i dydaktyce antropologii lekarskiej oraz komunikacji w ochronie zdrowia jest profesjonalne i skuteczne wspieranie pacjentów w obszarze zdrowia z uwzględnieniem rozlicznych uwarunkowań. W realizacji tego wsparcia niezbędnym elementem jest współodczuwanie. I właśnie owej empatii, która podnosi skuteczność profilaktyki, diagnostyki i terapii poświęcamy najwięcej uwagi w procesie nauczania przyszłych lekarzy.
dr n.med. Marcin Leśniewski
kierownik Zakładu Antropologii Lekarskiej
Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Dane wysyłającego:
Agata Pustułka
