W dniach 8-10 września 2026 r. w Lublanie odbyła się międzynarodowa konferencja HEPA Europe 2026, organizowana przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Słowenii (NIJZ). W konferencji, w ramach projektu JA PreventNCD, uczestniczył również Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach. Tegoroczna edycja wydarzenia poświęcona była roli terenów zielonych oraz ich wpływowi na zdrowie i aktywność fizyczną.
Konferencja zgromadziła ekspertów z całej Europy, którzy dyskutowali o tym, jak kształtować środowisko sprzyjające aktywności fizycznej i zdrowiu oraz jak skuteczniej przeciwdziałać chorobom niezakaźnym. Otwarciu konferencji towarzyszył pokaz przygotowany przez grupę ze stowarzyszenia Sokol Veterans Gymnastics Association. Następnie głos zabrał dr Kremlin Wickramasinghe, Regionalny Doradca ds. Żywienia, Aktywności Fizycznej i Otyłości w Biurze Regionalnym WHO dla Europy. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na skalę problemu niewystarczającej aktywności fizycznej w Europie:
1 na 3 dorosłych Europejczyków nie spełnia minimalnych zaleceń dotyczących aktywności fizycznej;
ponad 10 000 przedwczesnych zgonów rocznie można byłoby uniknąć, gdyby Europejczycy osiągali zalecany poziom co najmniej 150 minut aktywności fizycznej tygodniowo;
nawet 8 miliardów euro rocznie mogą wynosić bezpośrednie oszczędności w europejskich systemach ochrony zdrowia dzięki zwiększeniu poziomu aktywności fizycznej.
W konferencji uczestniczyła również dr hab. nauk o zdrowiu Katarzyna Brukało, profesor ŚUM. W ramach sympozjum „Integracja aktywności fizycznej, żywienia i snu na różnych etapach życia: w kierunku spójnych działań zdrowia publicznego” Pani Profesor jako pierwsza wygłosiła prezentację zatytułowaną „Żywienie jako kluczowy fundament zdrowego stylu życia – znaczenie podejścia indywidualnego i wzajemnych powiązań”. W swoim wystąpieniu prof. Brukało podkreśliła, że żywienie jest jednym z kluczowych determinantów zdrowia, a jego znaczenie wykracza daleko poza indywidualną wiedzę, motywację czy wybór produktów spożywczych. Zwróciła uwagę, że na decyzje żywieniowe wpływają również warunki, w których są one podejmowane, takie jak cena żywności, jej dostępność, czas, środowisko żywnościowe, szkoła, miejsce pracy, system ochrony zdrowia, regulacje prawne czy zamówienia publiczne.
Tę perspektywę obrazowały trzy pozornie niezwiązane ze sobą elementy przedstawione na początku prezentacji: szkolny dzwonek, cena oraz dokument zamówienia publicznego. Choć żaden z nich nie jest żywnością, każdy z nich może wpływać na to, co, ile i kiedy jemy. To pokazuje, że codzienne wybory żywieniowe nie są wyłącznie indywidualną decyzją, lecz pozostają silnie związane z otoczeniem społecznym i systemowym.
Jedno z kluczowych pytań postawionych podczas wystąpienia brzmiało: „Zanim poprosimy ludzi o dokonywanie zdrowszych wyborów, zapytajmy: kto zaprojektował warunki, w których tych wyborów dokonują?”. Jako Koordynator tematu żywienia w ramach JA PreventNCD Profesor przedstawiła również działania realizowane w ramach projektu, uporządkowane w pięciu wzajemnie uzupełniających się obszarach:
Regulacje i zachęty – działania dotyczące systemu żywnościowego, w tym polityk fiskalnych, profilowania składników odżywczych, reformulacji produktów, oznakowania żywności oraz ograniczeń marketingu.
Codzienne środowiska żywieniowe – działania prowadzone w miejscach, w których na co dzień podejmujemy decyzje dotyczące żywienia, m.in. w szkołach, systemie żywienia publicznego oraz poprzez zdrowe i zrównoważone zamówienia publiczne.
Społeczności i równość w zdrowiu – inicjatywy lokalne oraz działania ukierunkowane na zapewnienie wszystkim równych możliwości dostępu do zdrowego żywienia.
Profilaktyka – wsparcie żywieniowe na różnych etapach życia i w różnych obszarach profilaktyki, od pierwszych 1000 dni życia po działania skierowane do osób z podwyższonym ryzykiem chorób oraz pacjentów.
Monitoring i dane naukowe – monitorowanie sytuacji zdrowotnej i żywieniowej, rozwój wskaźników, ocena wdrażanych działań oraz wykorzystywanie danych naukowych do tworzenia skuteczniejszych polityk zdrowotnych.
Poprawa sposobu żywienia społeczeństwa wymaga nie tylko wspierania indywidualnych wyborów, ale również tworzenia warunków sprzyjających podejmowaniu zdrowszych decyzji. Lepsze żywienie wymaga lepszych rozwiązań systemowych. Dotyczy to zarówno polityk publicznych i regulacji, jak i szkół, miejsc pracy, systemu ochrony zdrowia, lokalnych społeczności czy zamówień publicznych.
Konferencja HEPA Europe 2026 pokazała, że skuteczna profilaktyka chorób niezakaźnych wymaga spojrzenia na zdrowie w sposób całościowy – z uwzględnieniem wzajemnych zależności między aktywnością fizyczną, żywieniem, snem oraz środowiskiem, w którym funkcjonujemy.
Dane wysyłającego:
Patrycja Matusińska
