7 września przypada 111. rocznica urodzin profesora Kornela Gibińskiego (1915-2012) – jednej z najważniejszych postaci w historii naszej Alma Mater, wybitnego internisty, gastroenterologa, doktora honoris causa licznych uczelni (w tym ŚUM), twórcy polskiej szkoły gastroenterologii i farmakologii klinicznej, a przy tym człowieka niezwykle skromnego, reprezentującego ponadprzeciętny szacunek wobec drugiego człowieka, w tym szczególnie wobec pacjentów.
Profesor Kornel Gibiński (1915-2012). Fot. za: „Kornel Gibiński – lekarz, uczony, humanista” (2000).
Szczegółowe kalendarium Jego życia, dorobek naukowy oraz przebieg pracy akademickiej można znaleźć m.in. w wydanej w 2000 roku publikacji pt. „Kornel Gibiński – lekarz, uczony, humanista” (Katowice: ŚAM 2000) oraz pośmiertnym biogramie zamieszczonym w „Biuletynie Informacyjnym” (2012, nr 2, s. 30).
Przemowa pożegnalna Pani Rektor profesor Ewy Małeckiej-Tendery oraz biogram profesora zamieszczone w „Biuletynie Informacyjnym SUM” (2012, nr 2).
W tym odcinku Kapsuły Czasu nie będę powielał faktów i dat z życia Profesora. Zamiast tego oddam głos Jemu samemu, przywołując Jego ponadczasowe wypowiedzi na różne tematy.
Sylwetkę i postawę reprezentowaną przez profesora Kornela Gibińskiego najlepiej ujął profesor Jan Duława – uczeń profesora Franciszka Kokota, który sam wyrósł ze szkoły naukowej Profesora Gibińskiego:
„Pan Profesor Gibiński jak mało kto zasługuje na naszą wdzięczną pamięć. Warto, abyśmy pamiętając o Nim, pamiętali także o tym, o czym mówił, pisał i czemu dawał świadectwo. Był bowiem wyjątkowym przykładem drogowskazu, który idzie wskazywaną przez siebie drogą”.
Przeglądając wypowiedzi i myśli profesora Gibińskiego, przede wszystkim uderza ich niezwykła aktualność. Jak myślał o relacji lekarza z pacjentem? Co uważał za fundament kształcenia medycznego? Oto wybór Jego myśli, które również dziś powinny stanowić drogowskaz dla kolejnych pokoleń – nie tylko śląskich – medyków.
O lekarskiej praktyce w ekstremalnych warunkach (Obóz Gross-Rosen / Budziszyn)
„I nie mając nic, przekonałem się, że naprawdę mogę dużo zrobić. [...] Czasem wystarczy sama obecność lekarza, wczucie się w problemy chorego, podanie ręki. [...] Po rozmowie z pacjentem przekładałem więc te kilka buteleczek tak, żeby widział, że ja coś specjalnie dla niego wybieram. To skutkowało. [...] W obozie nabrałem wielkiego szacunku dla medycyny, dla jej potęgi leczniczej. Okazało się, że lekarz może pomóc, nawet gdy nie ma nic do dyspozycji, w najbardziej tragicznych okolicznościach.” („Ludzie czy bogowie”, 2015).
Prof. Kornel Gibiński. Fot. ze zbiorów Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska.
Człowiek w świecie maszyn
„Pacjent coraz częściej zamiast stykać się z lekarzem, czuć ludzką serdeczną opiekę drugiego człowieka, styka się z maszyną. [...] Zbyt często nie docenia się w postępowaniu z pacjentem roli czynnika psychicznego, a przecież zapomnieć o psychice, nie doceniać jej znaczenia, to pozbawić człowieka przynajmniej połowy życia” („Nowy Medyk” 1977).
Makarska (1968). Aut. Kornel Gibiński. Skan ze zbiorów Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska.
Leczenie a walka ze śmiercią
„Generalnie medycyna poszła w złym kierunku. 95% naszych działań pochłania leczenie, a tylko 5% profilaktyka, przeciwdziałanie, rozpoznawanie przyczyn. Walczymy ze skutkami, a nie z przyczynami. Ratowanie zagrożonego życia ludzkiego to wielka sprawa, ale niedopuszczenie do takiej sytuacji to rzecz stokroć cenniejsza” („Trybuna Robotnicza” 1986).
Początek i kres życia
„Co zrobiono dla umierających? Nic nie zrobiono. [...] Z jaką radością i napięciem oczekujemy przyjścia dziecka na świat... Dlaczego zaś ze strachem patrzymy na drugi biegun tego samego ogniwa bytu w łańcuchu życia? Kiedy już wiemy, że nadszedł tzw. stan terminalny, trzeba na ostatnie tygodnie czy miesiące życia zapewnić człowiekowi troskliwą opiekę i uwolnić od cierpienia” („Śląsk” 1997 / „Dziennik Zachodni” 1996).
Camping na wydmach, Agde (1971). Aut. Kornel Gibiński. Skan ze zbiorów Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska.
Porażki i sukcesy w nauce
„Sukcesy to żelazny temat wszystkich mediów [...]. Natomiast nikt nie mówi o porażkach. A przecież zwykła ludzka działalność nieodzownie musi być obarczona błędem i właśnie niepowodzeniami. Cały rozwój ludzkości, a w tym także medycyny, idzie drogą prób i błędów, drogą ich naprawiania” („Śląsk” 1997).
Definicja „wielkiego lekarza”
„Trudno mówić, kto to jest wielki lekarz [...] Czy to ktoś mający wielką wiedzę? Czy duży wkład wniesiony w rozwój medycyny? Czy liczy się stopień oddania drugiemu człowiekowi, serce okazywane pacjentom? Bo myślę, że to serce jest nawet więcej cenione przez chorych, niż wszystkie inne walory” („Śląsk” 1997).
Wierna rzeka, Nida pod Buskiem (1984). Aut. Kornel Gibiński. Skan ze zbiorów Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska.
O tajemnicy ludzkiej tożsamości i duszy
„(…) w naszej krwi nie ma nic stałego. Bez przerwy uzupełniane są krwinki, które nigdy nie są takie same. Stąd już krok do tajemnicy, że i człowiek nigdy nie jest ten sam. [...] Człowiek się ciągle odnawia według tego samego wzorca. [...] Wszystko się zmienia, ale coś zostaje z człowieka, co tworzy jego osobę i nie zmienia się nigdy. Co to takiego? Nie wiem. Niektórzy nazywają to duszą...” („Ludzie czy bogowie”, 2015).
Przedwiośnie w Regent's Park (1973). Aut. Kornel Gibiński. Skan ze zbiorów Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska.
Gorąco polecam również zrekonstruowane przez Telewizję Polską filmy dokumentalne z profesorem Kornelem Gibińskim, dostępne na platformie cyfrowa.tvp.pl . Odnajdujemy tam cztery materiały. Są to: „Portret lekarza - dr Gibiński”, „Ludzie i ich historie - Profesor Gibiński” (cz. 1), „Ludzie i ich historie - Profesor Gibiński” (cz. 2) oraz „Ludzie i ich historie - Osiągnięcia profesora Gibińskiego”. Dokumenty stanowią bezcenne źródło wiedzy o Profesorze oraz zawierają Jego wypowiedzi, dotyczące m.in. kierunków rozwoju medycyny, biologicznej ciągłości życia, a także więzi rodzinnych.
Wszystkie powyższe cytaty i wypowiedzi pochodzą z archiwalnych wywiadów opublikowanych w prasie (m.in. „Nowy Medyk”, „Dziennik Zachodni”, „Trybuna Robotnicza”, „Śląsk”), z wymienionej we wstępie monografii poświęconej Profesorowi oraz z książki „Ludzie czy bogowie” (A. Kortko, K. Bochenek, Warszawa 2015) – do których pełnej lektury serdecznie Państwa zapraszam. Skany pasteli Profesora pochodzą zaś ze zbiorów Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska.
Autor: dr n. hum. Paweł Bojko
Pracownia Historii Medycyny Górnego Śląska, Zakład Antropologii Lekarskiej WNMK
Kontakt z Pracownią:
e-mail: pbojko@sum.edu.pl
tel.: 32-20-88-601
adres: ul. Medyków 4
40-752 Katowice-Ligota
© 2026 Pracownia Historii Medycyny Górnego Śląska. Wszystkie prawa zastrzeżone.
